بخش بندى نسخه اياصوفيا يك بخش بندى كمى است . و بر يك تقسيم بندى تأليفى كه عادتا بر موضوع ، يا در متون تاريخى معاصر ، بيشتر بر ادوار تاريخى استوار است ، نهاده نشده است . مطالب اين اثر بر حسب ترتيب سنوات تاريخ است ، ترتيبى كه تاريخنگاران قديم نوشته‌هاشان را هم بدان سامان مىبخشيده و از گسيختگى و آميختگى باز مىداشته‌اند . از اين رو ، خوانندهء ما مىبيند كه در تصحيح متن عربى 43 صفحه از آغاز بخش دوم را به پايان بخش نخست افزوده‌ايم كه به همين صورت در ترجمه نيز رعايت شده است . در بخش‌بندى اياصوفيا نيمى از مطالب فصل مربوط به دوران امام حسن ( ع ) در پايان بخش اول و نيمى در بخش دوم آمده است . از اين رو بهتر آن ديديم كه اين دو پاره به هم بپيوندد ، تا از سويى ، عصر پيش از اموى يكسره در بخش نخست متن مصحح ما قرار گيرد ، و از سوى ديگر ، بخش دوم با آغاز سلسلهء اموى آغاز گردد ، و در فرجام ، به تقسيم‌بندى منطقى اندكى نزديك شده باشيم . از سوى ديگر بخش يا مجلد نخست را خود بر دو بهر كرده‌ايم : بخش پيش از اسلام ، كه به نوبهء خود بر حسب عصر هر يك از دوره‌ها و سلسله‌ها ، همچون پيشداديان ، كيان ( كيانيان ) ، اشكانيان ، ساسانيان فصل بندى شده است ، و بخش ديگر ، روزگار صدر اسلام و خلفاى راشدين ، كه آن نيز بر حسب عصر پيامبر گرامى ( ص ) و خلفاى راشدين به فصلهايى تقسيم شده است . در ساير بخشهاى كتاب نيز همين روش به كار رفته است . عنوان‌هاى فرعى كه در نسخهء متن بود در راهنمايى خواننده به مطالب كتاب كافى به نظر نرسيد . از اين رو ، در مواردى كه نياز بود ، تيترهايى در ميان دو قلاب افزوده‌ايم و صفحات گنگ را گويا كرده‌ايم . اين در اصل تصحيح و چاپ متن بود . در روند ترجمه فارسى نيز كه همزمان تجديد نظر در متن نيز به حساب مىآمد ، در پاره‌اى جايها تيتر فرعى تازه‌اى افزوده‌ايم ، يا تيترى را يك دو سطر بالا و پايين كرده‌ايم . به هر روى ، افزوده‌ها را در ميان دو قلاب جاى داده‌ايم تا به اصالت متن آسيبى نرسد . بارى ، ما اين چاپ از متن تجارب الامم را آغاز راهى مىدانيم كه در راستاى زنده كردن يك متن ارجمند تاريخ اسلام و ايران گشوده‌ايم . اگر جاى باليدنى هست در برداشتن همين گام لرزان و نااستوار نخست است كه از گوتنبرگ به اين سو كسى به جدّ ، در آن نينديشيده است . و گر نه ناگفته پيداست كه اين كار تا رسيدن به كمال راه درازى در پيش دارد . از همين رو ، در آن چه از چاپ بيرون مىآيد ، در هر نگاه ، بويژه در روند ترجمهء